Çizelgelemede Öncelik Kuralları ve Gantt Şeması

Bir önceki yazımda sizler için çizelgeleme eğitimine giriş yaptım. Çizelgelemede kullanılan simgelerin tanımını ve sık kullanılan formülasyonları gösterdim. Bu yazıda ise üretim çizelgelemede var olan problem çeşitlerinin tanımını yaparak çizelgelemedeki öncelik kurallarından ve Gantt Diyagramının nasıl çizildiğinden bahsedeceğim. Yazının sonunda çözeceğimiz bir örnek ile de daha iyi anlamamızı sağlayacağız. Keyifli okumalar diliyorum.

Çizelgeleme

Üretim Çizelgelemede Problemler

Temel olarak üretim çizelgelemedeki problemlere baktığımızda karşımıza çıkan ana problemler işlerin ve makinelerin sayısına göre oluşur. Bunlar;

  • Tek Makine Çizelgelemesi Problemleri : Bir veya birden fazla işin tek bir makineye atanması problemleridir.
  • Paralel Makine Çizelgelemesi Problemleri : Bir veya birden fazla prosese sahip işin paralel makinelere doğru zamanda, doğru biçimde atanması problemleridir.
  • Akış Tipi Çizelgeleme Problemleri : Akış tipi atölyelerde makinelerin, işlerin yapılış şeklinden kaynaklı doğal bir sırası vardır. Teknolojik baskılar işlerin makineler arasındaki akış sırasını belirler. Bu akış tüm makineler için benzer şekildedir.
  • Atölye Tipi Çizelgeleme Problemleri : Makine sayısı ile iş sayısının farklı olduğu ve her işin birbirinden farklı rotalar izleyebildiği durumlarda gerçekleştirilen çizelgelemedeki problemlerdendir.
Çizelgelemedeki Problemler

Öncelik Kuralları

Bir çizelgeleme probleminin çoğu zaman birden fazla çözümü olabilmektedir. Bu çözümleri etkileyen faktörlerden bir tanesi öncelik kuralları olarak söylenebilir. Bunlardan en sık kullanılanlar ise “İlk Gelene İlk Hizmet Verme (FCFS: First Come, First Served)”, “En Kısa İşlem Süresi (SPT: Shortest Processing Time)”, “En Erken Teslim Süresi (EDD: Earliest Due Date)”, “En Uzun İşlem Süresi (LPT: Longest Processing Time)” ve “Kritik Oran (CR: Critical Rate)” şeklindedir. Bunların ne olduğunu açıklayacak olursak;

  • FCFS (İlk Gelene İlk Hizmet Verme) : Ortama gelen ilk işin ilk önce gerekli makineye ya da hizmet merkezine atanmasıdır.
  • SPT (En Kısa İşlem Süresi) : Gerekli makineye ya da hizmet merkezine öncelikli olarak en kısa süreye sahip işin atanmasıdır.
  • LPT (En Uzun İşlem Süresi) : Gerekli makineye ya da hizmet merkezine ilk önce en uzun süreye sahip işin atanmasıdır.
  • EDD (En Erken Teslim Süresi) : Gerekli makineye ya da hizmet merkezine öncelikle en erken teslim süresine sahip işin atanmasıdır.
  • CR (Kritik Oran) : İşin teslimi için kalan zamanın o işin işlem süresine oranı bulunduğunda en küçük orana sahip işin gerekli makineye ya da hizmet merkezine ilk önce atanmasıdır.

Bu öncelik kurallarını uygularken kullanacağımız formüller ise aşağıda gösterilmiştir;

Ortalama Tamamlanma Zamanı = Toplam Akış Süresi / İş Sayısı

Makine Kullanım Oranı = Toplam İşlem Süresi / Toplam Akış Süresi

Ortalama Gecikme = Toplam İş Gecikmesi / İş Sayısı

Ortalama Sistemde Kalan İş = Toplam Akış Süresi / Toplam İşlem Süresi

CR (Kritik Oran) = (Teslim Zamanı – Bugün) / Arta Kalan İş

Öncelik Kuralları

Gantt Diyagramı Nedir ? Nasıl Çizilir ?

Genellikle proje yönetiminde kullanılan Gantt şeması, belirli bir başlangıç ve bitiş süresine sahip görevler veya olayları göstermenin en popüler ve kullanışlı yollarından biridir. Grafiğin solu faaliyetlerin/makinelerin listesini ve üstünde ya da altında ise uygun bir zaman ölçeği bulunur. Her etkinlik bir çubukla temsil edilir; çubuğun konumu ve uzunluğu, faaliyetin başlangıç ​​zamanını, işlem süresini ve bitiş zamanını gösterir. 

Gantt

Çizelgelemede Gantt şemasını dilerseniz elinizde çizebileceğiz gibi Gantt’ın kendi sitesinden programını indirebilir ya da bu link üzerinden excelde kullanabileceğiniz template örneğini indirebilirsiniz. Ben kısaca elimizde bir Gantt şemasının nasıl çizileceğini sizlere anlatacağım.

  1. Öncelikle işler, işlerin gerçekleşeceği makineler ve görev süreleri tespit edilir.
  2. Yatay ve dikey koordinat düzlemi çizilir.
  3. Sırası ile önce yapılması planlanan işler kümesi makinelere atanır. (Örneğin 1. iş 1. makineye atanırsa, 1. işin 1. makinedeki işlem süresi bitmeden 1. iş 2. makineye atanamaz.)
  4. Tüm işler gereken sırayla şemaya yerleştirildikten sonra çizim tamamlanır.
Gantt Şeması

Örnek Soru ve Çözümü

Bir üretim tesisinin elindeki siparişlere ait bilgiler aşağıdaki gibidir. Çizelgelemede var olan FCFS, SPT, LPT ve EDD öncelik kuralları için siparişleri sıralayıp oluşturulan programın performansını değerlendiriniz.

Örnek Soru

FCFS (İlk Gelene İlk Hizmet Verme) kuralına göre;

FCFS

Ortalama Tamamlanma Zamanı = (39 + 50 + 65 + 78 + 84 + 91) / 6 = 67,83

Makine Kullanım Oranı = (23 + 14 + 16 + 17 + 9 + 11) / (39 + 50 + 65 + 78 + 84 + 91) = 0,22

Ortalama Gecikme = (9 + 16 + 6 + 46 + 23 + 50) / 6 = 25

Ortalama Sistemde Kalan İş = (39 + 50 + 65 + 78 + 84 + 91) / (23 + 14 + 16 + 17 + 9 + 11) = 4,52

SPT (En Kısa İşlem Süresi) kuralına göre;

SPT

Ortalama Tamamlanma Zamanı = (10 + 28 + 47 + 55 + 79 + 106) / 6 = 54,17

Makine Kullanım Oranı = (9 + 11 + 14 + 16 + 17 + 23) / (10 + 28 + 47 + 55 + 79 + 106) = 0,28

Ortalama Gecikme = (0 + 0 + 13 + 3 + 43 + 76) / 6 = 22,50

Ortalama Sistemde Kalan İş = (10 + 28 + 47 + 55 + 79 + 106) / (9 + 11 + 14 + 16 + 17 + 23) = 3,61

LPT (En Uzun İşlem Süresi) kuralına göre;

LPT

Ortalama Tamamlanma Zamanı = (39 + 52 + 61 + 83 + 89 + 91) / 6 = 69,17

Makine Kullanım Oranı = (23 + 17 + 16 + 14 + 11 + 9) / (39 + 52 + 61 + 83 + 89 + 91) = 0,22

Ortalama Gecikme = (9 + 16 + 9 + 49 + 41 + 34) / 6 = 26,33

Ortalama Sistemde Kalan İş = (39 + 52 + 61 + 83 + 89 + 91) / (23 + 17 + 16 + 14 + 11 + 9) = 4,61

EDD (En Erken Teslim Süresi) kuralına göre;

EDD

Ortalama Tamamlanma Zamanı = (39 + 50 + 66 + 73 + 86 + 91) / 6 = 67,5

Makine Kullanım Oranı = (23 + 14 + 17 + 11 + 16 + 9) / (39 + 50 + 66 + 73 + 86 + 91) = 0,22

Ortalama Gecikme = (9 + 16 + 30 + 25 + 34 + 34) / 6 = 24,67

Ortalama Sistemde Kalan İş = (39 + 50 + 66 + 73 + 86 + 91) / (23 + 14 + 17 + 11 + 16 + 9) = 4,50

Burada bu yazımızın sonuna geldik. Diğer yazılarımıza göz atmak isterseniz buradan ulaşabilirsiniz. Bizleri Facebook ve Instagram üzerinden takip etmeyi unutmayın.