TÜRK DEVRİMİNİN DEYİMİ, CUMHURİYET…

Uçurum kenarında yıkık bir ülke… Türlü düşmanlarla kanlı boğuşmalar… Yıllarca süren savaş… Ondan sonra, içeride ve dışarıda saygı ile tanınan yeni vatan, yeni sosyete, yeni devlet ve bunları başarmak için aralıksız devrimler… İşte Türk genel devriminin bir kısa deyimi…

Mustafa Kemal Atatürk

Peki, Nedir Cumhuriyet?

Tek kişinin kararına bırakılmadan, halkın kendi sesinden oluşan temsilciler vesilesiyle kendi geleceğini tayin ettiği yönetim şeklidir cumhuriyet. Ülkemizde ise Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Türk halkının devrimlerine attığı mühürdür cumhuriyet.

Cumhuriyet; ulusun, egemenliğini kendi elinde tuttuğu ve bunu belirli süreler için seçtiği milletvekilleri aracılığıyla kullandığı devlet biçimidir. Yani cumhurun (halkın) yönetimde hak sahibi olmasıdır.

Fransız Devrimi sonrası milletlerin kendi yönetimlerini kurma anlayışıyla doğan ve geliştirilen yönetim biçimiyle cumhuriyet akımı Türk milletini de etkilemiştir. Bu bağlamda yönetim biçimini cumhuriyet olarak seçen ilk Türk devleti 1918 yılında kurulan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’dir.

Meclisten Devlete Geçiş

Dünya Savaşı ardından gelen yenilgi ve İtilaf Devletleri tarafından dikte edilen ağır anlaşmalar neticesinde Osmanlı Devletinde çözünmeler başladı. Düşman askerleri gerekli gördüğü her duruma müdahale ediyor hatta karış karış Osmanlı topraklarına el koymaktan çekinmiyordu. Padişah sarayında işgal güçlerinin gözetimi altında tutulurken yönetimde halkın ve devletin çıkarlarını düşünüp koruyabilecek bir ortam yoktu. İşte bu yönetim boşluğu ve baskı halinde milletin egemenlik varlığı göz önüne alınarak Ankara’da 23 Nisan 1920 tarihinde Millet Meclisi açıldı.

Meclis

Meclis birçok sebepten dolayı hem işgal devletleri tarafından hem de Osmanlı yöneticileri tarafından sıkıştırılıyordu. Ülkenin çıkmazda görünen gidişatı ve padişahın yetkisiz kalışı nedeniyle 1 Kasım 1920 tarihinde saltanat kaldırılarak devletin idaresi Millet Meclisine aktarıldı.

Ulusal Kurtuluş amacıyla girilen mücadelelerin en büyüğü, bir var oluş mücadelesi olan Kurtuluş Savaşı sonrası Meclisin elinde hızla toparlanmak zorunda olan yıkık bir devlet kaldı. İşte bu devlet için girilen mücadeleler ve yapılan devrimlerin kök salıp sarsılmaz bütünü oluşturması amacıyla 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edilmiş, mecliste oy birliğiyle Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk seçilmiştir.

Cumhuriyet

“Çankaya’ya gitmek üzere Meclisten ayrılırken, koridorlarda beni belemekte olan Kemalettin Sami ve Halit Paşalara rastladım. Ali Fuat Paşa, Ankara’dan ayrılırken bunların Ankara’ya geldiklerini o günkü gazetede, Bir uğurlama ve bir karşılama, başlığı altında okumuştum. Daha kendileriyle görüşmemiştim.  Benimle görüşmek için o zamana değin orada beklediklerini anlayınca akşam yemeğine gelmelerini Milli Savunma Bakanı Kazım Paşaya söylettim. İsmet Paşa ile Kazım Paşaya ve Fethi Beye de Çankaya’ya varınca, orada beni görmek üzere gelmiş olan Rize Milletvekili Fuat, Afyon Karahisar Milletvekili Ruşen Eşref Beylere rastladım. Onları da yemeğe alıkoydum.

Yemek yenirken: Yarın cumhuriyet ilan edeceğiz, dedim. Orada bulunan arkadaşlar, hemen düşüncemi benimsediler. Yemeği bıraktık. Hemen o dakika, yapılacak işler için kısa bir program düzenledim ve arkadaşları görevlendirdim.”

“O gece birlikte olduğumuz arkadaşlar erkenden ayrıldılar. Yalnız İsmet Paşa Çankaya’da misafirdi. Onunla yalnız kaldıktan sonra, bir kanun tasarısı müsveddesi hazırladık. Bu müsveddede 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun (Anayasa) devlet şeklini tespit eden maddelerini şu şekilde değiştirmiştim:
Birinci maddenin sonuna “Türkiye Devleti’nin hükumet şekli Cumhuriyettir” cümlesini ekledim.
Üçüncü maddeyi şu yolda değiştirdim: “Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur. Meclis, hükumetin ayrıldığı idare kollarını bakanlar vasıtasıyla yönetir.” (Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, 28 Ekim 1923)

Atatürk

Güncel diğer yazılarımızı da buraya tıklayarak okuyabilirsiniz. Sosyal medya hesaplarımızdan bizi takip etmek isterseniz;

Facebook

Instagram